Od pocz±tków narodzin okrêtów podwodnych zaczêto my¶leæ nad sposobami ich wykrycia i zniszczenia. Rozwój broni ZOP (Zwalczania Okrêtów Podwodnych) postêpowa³ wraz z rozwojem broni podwodnej. Si³y ZOP zaczê³y siê kszta³towaæ szczególnie podczas II wojny ¶wiatowej w walce przeciwko niemieckim U-botom.
Marynarka Wojenna Rosji dysponuje fregatami typu Neustrashimy, które s± przystosowane m.in. do zwalczania okrêtów podwodnych.
Okrêty podwodne dzia³aj± skrycie, maj± znacznie wiêksz± przewagê nad okrêtami nawodnymi i stanowi± bardzo du¿e zagro¿enie zarówno dla okrêtów handlowych jak i grup okrêtów wojennych.
Dzi¶ si³y ZOP s± ju¿ odrêbnymi jednostkami, dysponuj±cymi specjalistycznymi urz±dzeniami oraz broni± mog±c± zatopiæ ka¿dy okrêt podwodny. Jednostki ZOP s± na wyposa¿eniu niemal¿e wszystkich flot wojennych ¶wiata.
Technika zwalczania okrêtów podwodnych jest podzielona na kilka podstawowych sposobów, które s± ¶ci¶le zwi±zane od rodzaju jednostki i zadañ, jakie zosta³y jej przypisane. Do sposobów zwalczania okrêtów podwodnych mo¿emy zaliczyæ:
zwalczanie okrêtami podwodnymi,
zwalczanie okrêtami nawodnymi,
zwalczanie ¶rodkami lotnicznymi,
¶ledzenie ró¿nego rodzaju czujnikami.
Ka¿dy ze sposobów walki z okrêtami podwodnymi charakteryzuje siê swoj± specyfik± i jest uwarunkowany w du¿ej mierze od aktualnych warunków atmosferycznych. Gdy panuje pogoda sztormowa praktycznie wykrycie okrêtu podwodnego przez si³y ZOP jest niemo¿liwe, tak samo jest gdy okrêt podwodny znajduje siê w warstwie wody o innej temperaturze (tzw. Termoklina), wykrycie takiego okrêtu równie¿ jest bardzo trudne, gdy¿ warstwy wody o ró¿nej temperaturze stanowi± barierê dla sygna³ów akustycznych.
Przebieg zwalczania okrêtu podwodnego mo¿na podzieliæ na nastêpuj±ce etapy:
poszukiwanie,
uchwycenie kontaktu,
zbli¿enie do celu,
bezpo¶rednia walka,
zerwanie kontaktu,
ponowne poszukiwanie celu.
Poszukiwanie wchodzi w sk³ad rutynowych zadañ si³ ZOP podczas np. obrony konwoju, patrolowania wód przybrze¿nych, wydzielonych akwenów czy obrony grupy okrêtów nawodnych (szczególnie grup lotniskowcowych, które s± istotnym czynnikiem strategicznym podczas konfliktów ze wzglêdu na ilo¶æ przenoszonych ¶rodków uzbrojenia i ich znaczny zasiêg).
Helikopter Merlin nale¿±cy do Royal Navy zrzuca torpedê typu Stingray
Si³y ZOP oprócz w³asnych systemów wykrywania i poszukiwania mog± korzystaæ z innych ¼róde³ np.: z hydrolokatorów dennych, z obserwacji satelitarnych, z czujników rozmieszczonych na morzach i oceanach, które rejestruj± ruchy okrêtów podwodnych i nawodnych (takim systemem dysponuje US-Navy).
Poszukiwania s± realizowane przez jednostki, które s± do tego przystosowane i dysponuj± odpowiednimi urz±dzeniami oraz systemami elektronicznymi. Systemy te mog± byæ rozmieszczone na samolotach, helikopterach jak i na okrêtach nawodnych i podwodnych. Jednostki takie mog± dzia³aæ oddzielnie jak i w grupie, w tym ostatnim przypadku wa¿nym czynnikiem jest odpowiednie wspó³dzia³anie i dopasowanie prêdko¶ci wspó³pracuj±cych jednostek. Si³y ZOP uczestnicz±ce w poszukiwaniu musz± unikaæ same wykrycia, stosuj±c g³ównie pasywne ¶rodki wykrywania. Dodatkowo wa¿na jest odpowiednie dostosowanie prêdko¶ci wspó³pracuj±cych ze sob± okrêtów.
Nastêpnym etapem jest moment uchwycenia kontaktu z celem oraz jego klasyfikacja. Wykrycie okrêtu podwodnego jest jednoznaczne z uzyskaniem sygna³u o obecno¶ci celu w przeszukiwanym akwenie morskim. Okre¶lany jest generalny namiar, po którym nastêpuje klasyfikacja celu. Wspó³czesne systemy badania akustycznych pól fizycznych s± w stanie dok³adnie sklasyfikowaæ klasê okrêtu podwodnego a nawet okre¶liæ, co to za jednostka. Systemy potrafi± rejestrowaæ d¼wiêki wytwarzane przez ¶ruby ró¿nych okrêtów, które nastêpnie s± przechowywane w bazie danych, gdy cel zostaje namierzony mo¿na w szybki sposób porównaæ wcze¶niej zarejestrowany d¼wiêk i w ten sposób dowiedzieæ siê, kim jest przeciwnik. Dodatkowo nowoczesne systemy informuj± czy zidentyfikowany obiekt jest rzeczywi¶cie okrêtem podwodnym czy np. wielorybem.
Kolejnym etapem po sklasyfikowaniu celu jest zbli¿enie powi±zane ze ¶ledzeniem. Wykryty cel jest ca³y czas ¶ledzony przez pasywne ¶rodki wykrywania tak by okrêt podwodny do momentu ataku nie by³ zorientowany, i¿ zosta³ wykryty. Jednostka ZOP w momencie zbli¿ania musi wyj¶æ na jak najlepsz± pozycjê do ataku. W kulminacyjnym momencie rozpoczyna siê etap walki. Za³oga jednostki ZOP musi byæ gotowa do wystrzelenia torpedy z ca³kowitym przekonaniem, ¿e cel w 100 % bêdzie trafiony. W przeciwnym wypadku atakowany okrêt mo¿e zdo³aæ uciec.
Wystrzelenie torpedy Stingray przez fregatê typu Duke nale¿±c± do si³ Royal Navy
Podczas ataku musi byæ spe³niony jeden bardzo istotny czynnik. Wystrzelenie torpedy musi siê odbyæ z dystansu nie wiêkszego ni¿ po³owa jej zasiêgu. Wspó³czesne torpedy maj± zasiêg nie wiêkszy ni¿ 25 do 30 Mm, wystrzelenie torpedy z wiêkszej odleg³o¶ci np. 20 Mm mo¿e daæ okrêtowi podwodnemu wystarczaj±c± ilo¶æ czasu do ucieczki i oddalenie siê poza zasiêg torpedy.
Choæ torpedy wykorzystuj± w³asne czujniki akustyczne, mog± byæ równie¿ naprowadzane przewodowo nale¿y pamiêtaæ, i¿ skuteczno¶æ trafienia torped± jest ograniczona i uwarunkowana wieloma ró¿nymi wzglêdami, dlatego tak wa¿nym czynnikiem jest wystrzelenie torpedy z jak najkrótszego dystansu. Jednostka ZOP przeprowadzaj±c atak musi daæ jak najmniej czasu za³odze atakowanego okrêtu na podjêcie jakichkolwiek kontrreakcji. Nieudany atak praktycznie przekre¶la szanse na jego ponowienie. Za³oga okrêtu podwodnego zorientowawszy siê, i¿ zosta³a wykryta mo¿e szybko oddaliæ siê w g³êbiny i uciec z danego akwenu morskiego. Nale¿y pamiêtaæ, i¿ wspó³czesne okrêty podwodne p³yn±c z prêdko¶ci± 4, 5 w., s± praktycznie niewykrywalne.
Si³y ZOP z roku na rok s± rozwijane i udoskonalane. Ca³y czas trwaj± badania rozwojowe nad nowszymi systemami wykrywania jak i nad systemami informuj±cymi okrêt podwodny o ewentualnym zagro¿eniu. Rywalizacja pomiêdzy okrêtami podwodnymi a si³ami ZOP bêdzie tak d³ugo trwa³a jak d³ugo te pierwsze bêd± p³ywaæ po morzach i oceanach.
